Geplaatst op
Wat is oplichting met AI?
Oplichting bestaat al heel lang. Een nepbrief, een nepmail of iemand die belt en zich voordoet als de bank. Wat nieuw is: oplichters gebruiken nu computerprogramma’s die slim genoeg zijn om mensen na te doen. Die programma’s heten kunstmatige intelligentie, of kort AI.
Met AI kan een oplichter:
- een stem nadoen, bijvoorbeeld die van uw zoon, dochter of kleinkind;
- een video maken waarin een bekend persoon iets zegt wat hij of zij nooit gezegd heeft;
- berichten schrijven zonder taalfouten, die precies klinken als een bericht van uw bank of een pakketdienst;
- een foto maken van iemand die helemaal niet bestaat.
Het goede nieuws: de truc van de oplichter is nog steeds dezelfde. Hij wil dat u snel iets doet, zonder na te denken. Geld overmaken, een code doorgeven of op een link klikken. Als u dat weet, kunt u er met een paar vaste gewoonten goed tegen.
De vier trucs die wij het vaakst tegenkomen
1. Een bekende stem aan de telefoon
U krijgt een telefoontje of een spraakbericht. U hoort de stem van uw kleinkind: ‘Oma, ik zit in de problemen. Ik heb een ongeluk gehad en ik heb nu geld nodig. Zeg het niet tegen mama.’ De stem klinkt echt, en er is haast.
Zo’n stem kan nagemaakt zijn. Oplichters hebben daar maar een paar seconden geluid voor nodig, bijvoorbeeld uit een filmpje dat op Facebook of Instagram staat.
Wat u doet: hang op en bel zelf het nummer dat u al van uw kleinkind heeft. Neemt hij of zij niet op? Bel dan iemand anders uit de familie. Maak nooit geld over voordat u het zeker weet.
2. Een bericht van ‘uw zoon of dochter’ via WhatsApp
‘Hoi mam, dit is mijn nieuwe nummer. Mijn telefoon is kapot.’ Even later volgt de vraag om snel een rekening te betalen. Dit heet ook wel vriend-in-noodfraude. Met AI schrijven oplichters deze berichten nu zo, dat ze precies klinken als uw eigen kind. Soms sturen zij er zelfs een spraakbericht met een nagemaakte stem bij.
Wat u doet: bel uw zoon of dochter op het oude, vertrouwde nummer. Is het echt een nieuw nummer, dan hoort u dat zo. Vraag nooit om ‘even te appen’: bellen is beter, want dan hoort u of het klopt.
3. Een video van een bekende Nederlander
Op Facebook, YouTube of een nieuwssite ziet u een filmpje. Een bekende presentator, politicus of zanger vertelt dat hij rijk is geworden met een slimme belegging. Klik hier en doe mee.
Die video is nep. Met AI kun je iemands gezicht en stem gebruiken en hem alles laten zeggen. Bekende mensen raden nooit in een advertentie een belegging aan.
Wat u doet: klik niet op de advertentie en vul niets in. Belooft iemand snel veel geld te verdienen? Dan is het oplichting, hoe echt het er ook uitziet.
4. Een nette mail of sms van ‘de bank’
Vroeger herkende u een nepmail vaak aan de taalfouten. Dat werkt niet meer. Met AI schrijven oplichters keurige berichten, met het logo van de bank, de Belastingdienst, een pakketdienst of uw energieleverancier. Er staat bijna altijd een link in, en er is haast: ‘Uw rekening wordt vandaag geblokkeerd.’
Wat u doet: klik niet op de link. Ga zelf naar de app of de website van de organisatie, of bel het nummer dat u al kent. Meer over nepmails leest u op onze pagina over hulp bij e-mail.
Zo herkent u oplichting, ook als het echt lijkt
Een nagemaakte stem of video is soms niet van echt te onderscheiden. Kijk daarom niet alleen naar hoe het eruitziet, maar naar wat er van u gevraagd wordt. Pas op als:
- er haast is. ‘Nu meteen’, ‘vandaag nog’, ‘anders bent u alles kwijt’.
- er om geld wordt gevraagd, of om geld over te maken naar een ‘veilige rekening’.
- er om een code, wachtwoord of pincode wordt gevraagd.
- u iets geheim moet houden, ook voor uw eigen familie.
- u een app moet installeren of iemand op uw computer of telefoon moet laten meekijken.
- het te mooi is om waar te zijn, zoals een gewonnen prijs of een belegging met veel winst.
Ziet u één van deze dingen? Stop dan. Een echte bank, een echte instantie en uw echte familie vinden het nooit erg als u eerst even controleert.
Tip van DigitaalGeholpen
Onthoud deze drie woorden: ophangen, wegklikken, zelf bellen. Hang op bij een vreemd telefoontje, klik een verdacht bericht weg en bel daarna zelf het nummer dat u kent. Bijvoorbeeld het nummer op de achterkant van uw bankpas. Zo trapt u er bijna nooit in, hoe slim de oplichter ook is.
Spreek een codewoord af met uw familie
Dit is één van de beste dingen die u kunt doen tegen nagemaakte stemmen. Het kost niets en het werkt.
- Kies samen met uw kinderen en kleinkinderen een woord dat alleen u kent. Bijvoorbeeld de naam van een oude hond of een vakantieplek.
- Zet dit woord nergens op internet, niet in een appgroep en niet op Facebook.
- Spreek af: vraagt iemand uit de familie ooit om geld, dan noemt hij of zij eerst het codewoord.
- Weet de beller het woord niet? Hang dan op en bel zelf terug op het bekende nummer.
Het voelt misschien wat vreemd om dit met uw familie te bespreken. Maar kinderen en kleinkinderen vinden het meestal juist fijn. Zij maken zich ook zorgen.
Zes gewoonten die u goed beschermen
U hoeft geen computerkenner te zijn om veilig online te zijn. Met deze gewoonten bent u al een heel eind.
- Geef nooit codes, wachtwoorden of uw pincode door. Niet aan de telefoon, niet per mail en niet in een app. Ook niet aan iemand die zegt dat hij van de bank, de politie of de helpdesk is.
- Installeer updates zodra uw apparaat erom vraagt. Updates dichten gaten waar oplichters gebruik van maken.
- Zet tweestapsverificatie aan. Dan is er naast uw wachtwoord ook een code op uw telefoon nodig om in te loggen. Doe dit in elk geval voor uw e-mail en WhatsApp.
- Gebruik voor elke website een ander wachtwoord. Raakt een oplichter er één kwijt, dan kan hij nog niet overal in.
- Zet minder openbaar op sociale media. Filmpjes waarin u of uw kleinkinderen praten, kunnen gebruikt worden om stemmen na te maken. Zet uw Facebook zo in dat alleen vrienden uw berichten zien.
- Laat niemand die u niet kent uw computer of telefoon overnemen. Belt er iemand van ‘Microsoft’ of ‘de bank’ die wil meekijken op uw scherm? Hang op. Dat is altijd oplichting.
Weet u niet hoe u updates, tweestapsverificatie of de instellingen van Facebook aanzet? Dat is heel normaal. Wij laten het u graag zien, op uw eigen apparaat.
Wat doet u als het toch is misgegaan?
Het kan iedereen overkomen, ook mensen die goed opletten. Oplichters zijn er heel goed in. Schaam u dus niet en wacht niet af: hoe sneller u iets doet, hoe meer u kunt redden.
- Bel meteen uw bank als u geld heeft overgemaakt, of als u bankgegevens of codes heeft gegeven. Gebruik het nummer op de achterkant van uw bankpas. Uw bank kan uw rekening blokkeren en soms het geld nog tegenhouden.
- Verander uw wachtwoorden als u die heeft ingevuld of doorgegeven. Begin met uw e-mail.
- Doe aangifte bij de politie, online op politie.nl of via 0900 8844.
- Meld het bij de Fraudehelpdesk via fraudehelpdesk.nl of 088 786 73 72. Zij denken met u mee en waarschuwen anderen.
- Vertel het aan iemand die u vertrouwt. Samen weet u meer, en u hoeft er niet alleen mee te zitten.
Heeft u iemand uw computer laten overnemen? Zet de computer dan uit en haal hem van het internet. Laat hem nakijken voordat u weer gaat internetten of bankieren. Dat kunnen wij voor u doen.
Liever samen leren of laten nakijken?
Veilig online zijn leert u het best op uw eigen apparaat, in uw eigen tempo. Daar helpen wij bij, bij u thuis:
- In een privéles oefent u hoe u nepberichten herkent, hoe u veilig bankiert en hoe u WhatsApp en Facebook veilig instelt. U krijgt een kort overzicht op papier mee.
- Bij computerhulp zetten wij uw beveiliging, updates en virusscanner goed en leggen wij uit hoe die werken.
- Met een PC-APK kijken wij uw computer één keer per jaar helemaal na, ook uw wachtwoorden en beveiligingsinstellingen.
- Voor uw telefoon of tablet stellen wij een schermcode, updates en tweestapsverificatie in.
En ook voor ons geldt: wij vragen nooit om uw wachtwoord of pincode. Die typt u altijd zelf in. Zo weet u zeker dat u met ons te maken heeft. Wilt u ook zorgen dat uw foto’s veilig bewaard blijven? Lees dan hoe u een back-up maakt.
Veelgestelde vragen
Wat is AI?
AI staat voor artificial intelligence, in het Nederlands kunstmatige intelligentie. Het zijn computerprogramma’s die teksten kunnen schrijven, stemmen kunnen nadoen en foto’s en video’s kunnen maken. Veel mensen gebruiken AI voor handige dingen. Maar oplichters gebruiken het ook, om hun nepberichten echter te laten lijken.
Kan een oplichter echt mijn stem of die van mijn kleinkind nadoen?
Ja. Met een kort stukje geluid, bijvoorbeeld uit een filmpje op Facebook of een voicemail, kan een computer een stem nadoen. Het klinkt dan bijna echt. Daarom is het slim om met uw familie een codewoord af te spreken, en bij twijfel altijd zelf terug te bellen op het nummer dat u al kent.
Ik heb op een verkeerde link geklikt. Wat moet ik doen?
Blijf rustig. Heeft u alleen geklikt en niets ingevuld, dan valt het meestal mee. Sluit de pagina. Heeft u wel gegevens ingevuld, bijvoorbeeld een wachtwoord? Verander dat wachtwoord dan meteen. Ging het om uw bank, bel dan direct uw bank op het nummer op de achterkant van uw bankpas.
Ik ben opgelicht. Bij wie meld ik dat?
Bel eerst uw bank als er geld is overgemaakt. Hoe sneller, hoe meer kans dat het geld nog tegengehouden wordt. Doe daarna aangifte bij de politie, online of via 0900 8844. U kunt ook terecht bij de Fraudehelpdesk via 088 786 73 72. Schaam u niet: oplichting overkomt heel veel mensen, ook jonge en handige mensen.
Heb ik een virusscanner nodig tegen AI-oplichting?
Een virusscanner en updates beschermen uw apparaat tegen schadelijke programma’s. Dat blijft belangrijk. Maar de meeste oplichting met AI probeert u te laten geloven dat iets echt is. Daar helpt geen programma tegen. Wat wel helpt: rustig blijven, nooit codes of wachtwoorden doorgeven en zelf terugbellen.
Komen jullie ook bij mij thuis om alles na te lopen?
Ja. Wij lopen samen met u uw telefoon, tablet en computer na, zetten de beveiliging goed en leggen uit waar u op moet letten. Wij vragen daarbij nooit om uw wachtwoorden of uw pincode: die typt u altijd zelf in.